ઓખાહરણ

કડવું 29

Okha નો શિવ-પાર્વતી મુલાકાત Okha Visits Shiva and Parvati Okha की Shiva-Parvati से भेंट

Okha adorns herself with sixteen ornaments and travels through the sky on Indra's celestial vehicle to visit Mahadev and Parvati, who are playing dice. Shiva becomes enchanted by Okha's beauty, prompting a jealous Parvati to cover his eyes, causing his third eye to open on his forehead. Okha then bows at Parvati's feet, and Parvati remarks that one who arrives so hastily will not find a husband.

રાગ:
રાગ : ઢાળ
  1. 1 હું હિમાચળની ભાખેજી ભાઈ, ગણપતિ મારો વીર; મહાદેવની પૂજા કીધી, મન રાખીને ધીર.
  2. 2 ખેચરી ગતમાં ઓખા ચાલ્યાં, તેનો કહું વિસ્તાર; સ્નાન કરીને કામિનીએ તો, સજ્યા સોળ શણગાર રે.
  3. 3 નેપુર વાજે વિછવા ગાજે, ઝાંઝરનો ઝમકાર; નાગદમણી ઝુમણું ને વળી, ઉપર એકાવળ હાર.
  4. 4 જડાવ ચૂડલો ઝૂલતી દામણી; દામણીએ ચકલીઓ ચાર; પગે પાયલ નેપુર વાજે, ઘુઘરીનો ઘમકાર.
  5. 5 વાળે વાળે મોતી પરોવ્યાં, મોતીની શેરો સોળ, દર્પણ લીધું હાથમાં ને, મુખે ભરિયા તંબોલ.
  6. 6 પકવાન, થાળ મોતીએ ભરીઓ, માંહે શ્રીફળ ફોફળ પાન; આક ધંતુરો અગશીઓ શંખાવળી નિર્વાણ.
  7. 7 આકાશમાર્ગે પક્ષિણી તે, વેગે ચાલી જાય; ઈંદ્ર કેરું વૈમાન ચાલે, સેવી છે શોભાય.
  8. 8 મહાદેવને પાર્વતી બેઠાં, પાસા રમતાં સાર; મહાદેવ કહે છે પાર્વતીને, આવી કોઈ નાર.
  9. 9 શિવ કાંઈ ઘેલા થયા, એ બાણતણી કુમાર; હવે તો એમ જાણે છે, તેને કરશે અંગીકાર.
  10. 10 પાર્વતીએ મન વિચાર્યું, હવે તો વંઠી વાત; મહાદેવજીને કામી જાણી; લોચન દીધાં હાથ.
  11. 11 ત્રીજું લોચન ઉઘડ્યું, શંકર ને લલાટ; પાસે આવી ઓખા દીઠી, લજ્જા પામ્યા તાત.
  12. 12 તેણે સમે ઓખા આવી, ઉમિયાને લાગી પાય; આવડી ઉતાવળી થઈ આવી, નહિ પામે ભરથાર રે.
વલણ: ઉમિયાજીની મુલાકાતે ઓખા અને શિવજી જાય છે.

Translation

ઓખા કહે છે — 'હું હિમાચળની પુત્રી ઉમિયાની ભત્રીજી છું, ગણપતિ મારો વીર ભાઈ છે; મેં ધૈર્ય રાખીને મહાદેવની પૂજા કરી છે.' ઓખા ખેચરી ગતિએ — આકાશમાર્ગે — ઉડવા નીકળ્યાં, એ વિસ્તાર હું કહું છું. એ સુંદર કામિનીએ સ્નાન કરીને સોળ શણગાર સજ્યા — પગમાં નેપૂર વાગે, ઝાંઝરનો ઝમકાર ગૂંજે, વળી વિછવા ગાજે; ગળામાં નાગદમણી, ઝૂમણું ને ઉપર એકાવળ હાર પહેર્યો. હાથમાં જડાવ ચૂડો, ઝૂલતી દામણી, ને દામણી ઉપર ચાર ચકલીઓ; પગે પાયલ ને નેપૂર, ઘૂઘરીઓ ઘમઘમ વાગે. વાળ વાળ ઉપર મોતી પરોવ્યાં, સોળ મોતીની શેર; હાથમાં દર્પણ લીધું ને મોઢામાં તંબોળ ભર્યો. પ્રસાદ-થાળ મોતીઓ ભરી સજાવ્યો, તેમાં શ્રીફળ, ફોફળ, પાન; આક, ધતૂરો, અગ્નિ-ફૂલ, શંખાવળી — સઘળી પૂજા-સામગ્રી ભેગી કરી. ઇન્દ્રના વૈમાન જેવી ભવ્ય ગતિએ ઓખા આકાશમાર્ગે ઝડપથી ચાલ્યાં, ને ઉમિયાજીની મુલાકાત લેવા શિવ-પાર્વતી પાસે પહોંચ્યાં. ત્યારે મહાદેવ ને પાર્વતી પાસા રમતાં બેઠાં હતાં; મહાદેવ પાર્વતીને કહે — 'કોઈ સ્ત્રી આવી છે.' શિવ બાણાસુરની એ કુમારીને જોઈ ઘેલા થઈ ગયા, ને મનમાં ધાર્યું કે હવે એને અંગીકાર કરશે. પાર્વતીએ મનમાં વિચાર્યું — 'હવે તો વાત વંઠી!' — મહાદેવને કામી જાણી ક્રોધે ભરાઈ, ને પોતાના નેત્ર હાથ વડે ઢાંકી દીધા. ત્યારે શંકરના લલાટ ઉપર ત્રીજું નેત્ર ઉઘડ્યું; ઓખા પાસે આવી ઊભી ત્યારે શિવ-તાત લજ્જા પામ્યા. એ જ ક્ષણે ઓખા ઉમિયાના ચરણે લાગ્યાં; ત્યારે ઉમિયાએ કહ્યું — 'આટલી ઉતાવળી થઈ આવી, પણ ભરથાર નહિ મળે!'

Okha declares: "I am the niece of Parvati, daughter of the Himalayas, and Ganesha is my brave brother; with a steady and patient heart I have worshipped Mahadeva." She then set off through the sky by her power of aerial flight, and I shall now describe that journey in full. The beautiful young woman bathed and adorned herself with all sixteen ornaments — anklets rang at her feet, the sound of her jhanjhar jingled and echoed, and her vichwa toe-rings chimed; around her neck she wore a nagadamani necklace, dangling jhumka earrings, and above them a single-strand ekavali garland. On her wrists gleamed jewel-set bangles and a swaying damani bracelet hung with four little sparrow charms; payal and anklets rang at her feet and tiny ghungroos pealed with every step. Pearl upon pearl was threaded through her hair in sixteen strands; she held a mirror in her hand and her lips were fragrant with betel. A ceremonial plate was filled with sweets and adorned with pearls, and within it lay coconut, betel-nut, and betel leaves, along with aak flowers, dhatura, agashi blossoms, and shankhavali — all the offerings of worship gathered together. Moving with the splendour of Indra's celestial chariot, Okha flew swiftly through the heavens to seek an audience with Shiva and Parvati. She arrived to find Mahadeva and Parvati seated together, pleasantly absorbed in a game of dice; Mahadeva glanced up and said to Parvati, "Some woman has come." Captivated by the sight of Banasura's daughter, Shiva grew flustered and thought in his heart that he would draw her to himself. Parvati, reading his mind, thought bitterly, "Now the matter has gone wrong" — recognising Mahadeva's desire, she covered her eyes with her own hands in anger and hurt. At that very moment the third eye on Shankara's forehead flew open, and when Okha stepped close he saw her clearly and was overcome with shame. In that same instant Okha fell at Parvati's feet in reverence, and Parvati said to her, "You have come in such great haste — yet you shall not find a husband."

ओखा कहती है — 'मैं हिमाचल की पुत्री उमिया की भतीजी हूँ, गणपति मेरे वीर भाई हैं; मैंने धैर्य धारण करके महादेव की पूजा की है।' इसके बाद ओखा खेचरी गति से — आकाशमार्ग से — उड़ चलीं, उस यात्रा का विस्तार मैं अब कहता हूँ। उस सुंदर कामिनी ने स्नान करके सोलह शृंगार सजाए — पैरों में नेपुर बजे, झाँझर की झमझम गूँजी, बिछुए खनखनाए; गले में नागदमणी, झुमके और ऊपर एकावली हार पहना। हाथों में जड़ाऊ चूड़ा, झूलती दामणी और उस पर चार चकली के आभूषण; पैरों में पायल और नेपुर, घुँघरुओं की घमघम आवाज़ हर कदम पर गूँजती रही। बाल-बाल में मोती पिरोए, सोलह लड़ियाँ मोतियों की; हाथ में दर्पण लिया और मुख में पान भरा। प्रसाद की थाली मोतियों से सजाई, उसमें नारियल, सुपारी, पान रखे; आक, धतूरा, अगशी के फूल, शंखावली — पूजा की सारी सामग्री एकत्र की। इंद्र के विमान की भाँति भव्य गति से ओखा आकाश-पथ पर तेज़ी से चलीं और उमियाजी से भेंट करने शिव-पार्वती के पास पहुँचीं। वहाँ महादेव और पार्वती पासे खेलते बैठे थे; महादेव ने पार्वती से कहा — 'कोई स्त्री आई है।' बाणासुर की उस कुमारी को देखकर शिव मोहित हो गए और मन में सोचने लगे कि अब इसे अपना लेंगे। पार्वती ने मन में सोचा — 'अब तो बात बिगड़ गई!' — महादेव को कामी जानकर क्रोध और पीड़ा से भर उठीं और अपने नेत्र अपने हाथों से ढक लिए। उसी क्षण शंकर के ललाट पर तीसरा नेत्र खुल गया; जब ओखा पास आकर खड़ी हुई तो शिव-तात लज्जा से भर गए। उसी पल ओखा ने उमिया के चरणों में प्रणाम किया, तब उमिया ने कहा — 'इतनी जल्दी में चली आई, पर पति नहीं मिलेगा!'

Tags